Diagnostyka niedosłuchu wg PPBS w Polsce

Diagnostyka niedosłuchu wg PPBS w Polsce

Zadaniem współczesnej audiologii dziecięcej jest możliwie szybkie rozpoznanie niedosłuchu u dzieci. Wraz z wprowadzeniem Programu Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu (PPBS) u noworodków, zaplanowano całą ścieżkę, jaką od pierwszego badania powinno przejść dziecko z podejrzeniem niedosłuchu. Celem całego programu i czasowego realizowania poszczególnych jego elementów, jest zapewnienie dzieciom z wrodzonym uszkodzeniem słuchu odpowiedniego czasu protezowania i rehabilitacji, by ich rozwój, zarówno pod kątem funkcji słuchowych, jak i werbalnych, przebiegał możliwie prawidłowo.

               Biorąc pod uwagę rozwój dziecka i czas, jaki jest nam potrzebny do wprowadzenia technicznego wsparcia założono, że rozpoznanie niedosłuchu powinno zostać postawione do 3 miesiąca życia, natomiast zaopatrzenie w aparaty słuchowe powinno nastąpić do 6 miesiąca. Specjaliści, którzy odpowiedzialni byli za stworzenie tych ram czasowych, opierali się na istotności pierwszego roku życia dziecka w kontekście rozwoju mowy i języka, niezbędnych dla dalszego rozwoju i funkcjonowania dziecka z wadą słuchu w społeczności osób słyszących.

               Postępowanie zostało podzielone na trzy etapy.

               Etap I: badanie przesiewowe. Badanie otoemisji akustycznej odbywa się na oddziale noworodkowym w 2-3 dobie po urodzeniu i są nim objęte wszystkie dzieci w Polsce. Jeśli otoemisja akustyczna jest zarejestrowana (brak nieprawidłowości, wynik: prawidłowy oznaczony na niebieskiej wklejce w książeczce zdrowia literą N), a u pacjenta nie stwierdzono czynników ryzyka dla niedosłuchu, dziecko wypisywane jest do domu i dalsze badania są uzależnione od ewentualnych czynników występujących w przyszłości. Gdy jednak dla przynajmniej jednego z uszu wynik wykaże brak rejestracji otoemisji akustycznej (obecne nieprawidłowości, wynik: nieprawidłowy, oznaczony na żółtej wklejce w książeczce zdrowia literą K) lub u dziecka występują czynniki ryzyka niedosłuchu, jest ono kierowane do kolejnego etapu programu.

               Etap II: diagnostyka. Rodzice zgłaszają się z dzieckiem do jednostki audiologicznej państwowej lub prywatnej. W trakcie wizyty wykonywana jest powtórnie otoemisja akustyczna i audiometria impedancyjna, poprzedzone badaniem otoskopowym. Poszerzenie ilości badań ma na celu wykluczenie innych przyczyn występowania nieprawidłowego wyniku badania przesiewowego niż niedosłuch, np. nieprawidłowości budowy anatomicznej ucha zewnętrznego, zalegającej w uszach woskowiny czy stanu zapalnego w uchu środkowym. Po uzyskaniu wyniku prawidłowego, rodzice są instruowani przez specjalistę omawiającego wynik o dalszych sposobach obserwacji i kontroli słuchu u dziecka. W przypadku wyników nieprawidłowych, konieczne jest wykonanie kolejnych badań. Standardem audiologicznym w diagnostyce słuchu małych dzieci jest wykonanie, co najmniej trzech badań – audiometrii impedancyjnej (AI), otoemisji akustycznej (OAE) i badania potencjałów wywołanych pnia mózgu (ABR), co pozwala na ocenę rodzaju oraz stopnia niedosłuchu u dziecka. W myśl zasady cross-check, na późniejszym etapie diagnostyki, wyniki badań potwierdzane są przy pomocy badania behawioralnego, jest ono istotne z uwagi na możliwość oceny nie tylko funkcjonowania całej drogi słuchowej dziecka, ale także jego funkcji poznawczych i motorycznych. W przypadku dzieci, u których wynik badania wyklucza niedosłuch, zaleca się powtórne wykonanie badań słuchu za 6 miesięcy.

               Etap III: rehabilitacja i protezowanie. Do tego etapu kierowane są tylko dzieci, u których wyniki uzyskane w etapie II wykazały nieprawidłowości. Na podstawie badań, jakie udało się wykonać, rozpoczyna się leczenie lub proces doboru aparatów słuchowych wraz z  słuchu i mowy. W trakcie tego procesu niezbędna jest ścisła współpraca rodziców dziecka ze specjalistami opiekującymi się małym Pacjentem. W tym okresie dzieci poddawane są regularnym kontrolom audiologicznym,  a w przypadku braku wystarczających korzyści z aparatów słuchowych, konsultowani pod kątem ewentualnego postępowania operacyjnego (np. kwalifikacja do wszczepu implantu słuchowego).

               Etap II postępowania powinien zostać (choćby w minimalnym zakresie trzech badań – AI, OAE i ABR) zakończony diagnozą do 3 miesiąca życia, natomiast etap III wprowadzony do 6 miesiąca życia. Co ważne, nie zawsze w trakcie diagnostyki udaje się poznać przyczynę niedosłuchu u dziecka, a sam niedosłuch może się zmieniać w trakcie życia, stąd istotne są regularne kontrole słuchu, nawet po zakończeniu procesu dopasowania aparatu słuchowego.

               Cały proces diagnostyczny, a także dopasowanie aparatów słuchowych jest procesem wieloetapowym i interdyscyplinarnym. Każdy z etapów zakłada udział specjalistów z różnych dziedzin: lekarza audiologa, technika audiologii/ audiofonologa, protetyka słuchu, surdologopedy, pedagoga, psychologa, a niekiedy specjalistów innych gałęzi medycyny, np. genetyki, neurologii.

               Poza wyżej wymienionym programem PPBS, badania słuchu u małych dzieci zalecane są w przypadku:

  • gdy zaszły zmiany w stanie zdrowia dziecka (w przypadku opóźnionego rozwoju mowy, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub innych zakażeń mogących skutkować pogorszeniem słuchu, urazów głowy z utratą przytomności i/lub złamaniem podstawy czaszki, stosowania leków ototoksycznych, przy współistniejących wadach rozwojowych, a także przy nawracającym lub przewlekłym wysiękowym zapaleniu ucha środkowego),
  • pacjentów, u których stwierdzono jednostki chorobowe, mogące spowodować niedosłuch w późniejszym czasie, nie rzadziej, niż co 6 miesięcy do ukończenia 3 roku życia i wg. zaleceń lekarza prowadzącego po ukończeniu lat 3.

W przypadku wątpliwości czy pytań, zawsze możecie się Państwo skonsultować z lekarzem prowadzącym lub swoim protetykiem słuchu.

Bibliografia:

  1. A. Pruszewicz: Badania przesiewowe słuchu: Audiologia Kliniczna Zarys, pod. red. A. Pruszewicz i A. Obrębowski, Poznań 2010: 349-351
  2. A. Sekula: Badania przesiewowe słuchu w Polsce: Audiologia Kliniczna Zarys, pod. red. A. Pruszewicz i A. Obrębowski, Poznań 2010: 351-352
  3. H. Skarżyński, E. Hojan, B. Wiskirska-Woźnica, A. Szkiełkowska, A. Obrębowski, M. Rogowski, G. Niedzielska, P. Świdziński, Ł. Olszewski: Wytyczne w zakresie doboru aparatów słuchowych u dzieci w wieku 0-4 roku życia. Warszawa, 2011: 5-9.