NOWE SPOJRZENIE NA IMPLANTACJĘ ŚLIMAKOWĄ

NOWE SPOJRZENIE NA IMPLANTACJĘ ŚLIMAKOWĄ

W 2025 roku opublikowano zalecenia Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów, Chirurgów Głowy i Szyi, pt.:

„Zalecenia Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów, Chirurgów Głowy i Szyi do wykonywania procedury wszczepiania implantów ślimakowych u dzieci i dorosłych”.

To bardzo ważne opracowanie, ponieważ porządkuje aktualne wskazania do implantacji i pokazuje, jak bardzo zmieniło się podejście do leczenia niedosłuchu.

Implant ślimakowy nie jest już rozwiązaniem zarezerwowanym wyłącznie dla osób z całkowitą głuchotą. Współczesna implantologia daje znacznie więcej możliwości – również pacjentom z niedosłuchem ciężkim, asymetrycznym, jednostronnym, a nawet tym, u których zachował się słuch resztkowy.

Co konkretnie warto wiedzieć?

1. Implant ślimakowy nie tylko przy całkowitej głuchocie

Jedną z najważniejszych zmian jest poszerzenie kryteriów audiologicznych kwalifikacji do implantacji.

Implant ślimakowy może być rozważany u pacjentów z ciężkim i głębokim niedosłuchem, którzy mimo prawidłowo dobranych i dopasowanych aparatów słuchowych nie uzyskują wystarczających korzyści słuchowych.

Szczególnie istotna jest ocena rozumienia mowy, a nie tylko samych progów słyszenia.

W przypadku dorosłych z postlingwalnym niedosłuchem zalecenia wskazują m.in. na:

  • średni ubytek słuchu wynoszący co najmniej 70 dB HL;
  • rozumienie pojedynczych wyrazów jednosylabowych na poziomie poniżej 60%, mimo korzystania z aparatów słuchowych.

To ważny sygnał dla nas, protetyków słuchu: samo uzyskanie dobrych progów słyszenia w aparatach nie oznacza jeszcze, że pacjent osiąga satysfakcjonujące korzyści funkcjonalne.

2. Kwalifikacja dzieci – czas ma ogromne znaczenie!

W przypadku najmłodszych pacjentów szczególnie ważne jest szybkie rozpoznanie niedosłuchu i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Zgodnie z zaleceniami:

  • implantację można przeprowadzać od 9. miesiąca życia, przy masie ciała powyżej 8 kg;
  • w szczególnych sytuacjach medycznych możliwe jest rozważenie wcześniejszej implantacji;
  • najlepsze efekty rozwoju słuchowego i językowego uzyskuje się przy możliwie wczesnym wszczepieniu implantu;
  • u dzieci z głębokim niedosłuchem, u których aparaty słuchowe nie zapewniają wystarczających korzyści, należy odpowiednio wcześnie rozważyć kwalifikację do implantacji.

Nie możemy zapominać, że pierwsze lata życia to okres szczególnej plastyczności układu słuchowego i intensywnego rozwoju języka. W praktyce oznacza to, że jeśli dziecko nie osiąga oczekiwanych postępów w rozwoju słuchowym i komunikacyjnym, nie powinniśmy bez końca czekać na efekty dotychczasowego protezowania.

3. Jednostronna głuchota – również może być wskazaniem do implantu!

To temat, na który chciałabym zwrócić szczególną uwagę.
Jeszcze do niedawna implant ślimakowy kojarzony był przede wszystkim z obustronnym głębokim niedosłuchem. Dziś coraz większe znaczenie ma również leczenie jednostronnej głuchoty (SSD) i asymetrycznego niedosłuchu (AHL).

Dlaczego jest to tak istotne?

Osoby słyszące tylko jednym uchem często mają:

  • trudności z lokalizacją źródła dźwięku;
  • problemy z rozumieniem mowy w hałasie;
  • trudności w komunikacji w grupie;
  • większy wysiłek słuchowy i zmęczenie podczas rozmów.

Implant ślimakowy może przywrócić stymulację elektryczną po stronie niesłyszącego ucha, dając możliwość wykorzystania słyszenia obuusznego. Warto również pamiętać, że u części pacjentów może przynieść dodatkową korzyść np. w postaci zmniejszenia dokuczliwości szumów usznych.

4. Implantacja obustronna – dlaczego dwa implanty mogą być lepsze niż jeden?

Kolejnym ważnym zagadnieniem jest implantacja obustronna – jednoczasowa lub sekwencyjna. Słyszenie obuuszne ma ogromne znaczenie dla codziennego funkcjonowania. Pozwala lepiej lokalizować dźwięki, rozumieć mowę w trudnych warunkach akustycznych i sprawniej uczestniczyć w komunikacji.

U dzieci ma to szczególne znaczenie dla rozwoju mowy, języka i funkcjonowania społecznego.

Dlatego u pacjentów z obustronnym niedosłuchem spełniających wskazania do implantacji warto rozważać zastosowanie dwóch implantów. Nie należy również automatycznie zakładać, że skoro pierwszy implant przynosi korzyści, to drugi nie będzie potrzebny.

5. Zachowany słuch resztkowy nie wyklucza implantacji

To kolejna informacja, która może zmienić nasze dotychczasowe myślenie o kwalifikacji pacjentów.

Obecność słuchu resztkowego nie oznacza automatycznie braku wskazań do wszczepienia implantu ślimakowego.

Współczesne techniki chirurgiczne umożliwiają dążenie do zachowania pozostałych możliwości słuchowych. U wybranych pacjentów można również zastosować rozwiązania łączące stymulację akustyczną i elektryczną, czyli systemy EAS.

Dlatego nie powinniśmy rezygnować z rozważania implantacji wyłącznie dlatego, że pacjent nadal słyszy dźwięki w określonym zakresie częstotliwości.

6. Wiek dorosłego pacjenta nie powinien być jedynym ograniczeniem

W zaleceniach podkreślono, że nie ma sztywnej górnej granicy wieku dla implantacji ślimakowej.

O kwalifikacji powinny decydować przede wszystkim stan psychofizyczny pacjenta, możliwości korzystania z implantu i przewidywane korzyści.

Co ważne, również osoby z wieloletnim niedosłuchem lub głuchotą mogą być kandydatami do implantacji. W przypadku dorosłych istotna jest jednak szczegółowa ocena wcześniejszych doświadczeń słuchowych, protezowania, rozwoju mowy i możliwości rehabilitacyjnych.

Nie warto więc zakładać, że na implantację jest już za późno tylko dlatego, że pacjent przez wiele lat korzystał z aparatów słuchowych.

7. Kwalifikacja do implantu to nie tylko audiogram!

Bardzo ważnym elementem całego procesu jest interdyscyplinarna ocena pacjenta.

W przypadku dzieci uwzględnia się m.in.:

  • wyniki badań audiologicznych, zarówno obiektywnych, jak i subiektywnych;
  • skuteczność dotychczasowego protezowania;
  • rozwój słuchowy i językowy;
  • umiejętności komunikacyjne;
  • rozwój psychologiczny i ogólny;
  • wyniki diagnostyki obrazowej;
  • możliwości prowadzenia dalszej rehabilitacji.

U dorosłych istotne są m.in. audiometria tonalna i słowna, ocena korzyści z aparatów słuchowych, badania obiektywne, diagnostyka obrazowa oraz ocena funkcjonowania pacjenta. Ostateczna decyzja o implantacji należy do wielospecjalistycznego zespołu ośrodka implantującego.

8. Implantacja to dopiero początek drogi!

Nie możemy zapominać, że wszczepienie implantu nie kończy procesu terapeutycznego.

Równie ważne są:

  • aktywacja i regularne dopasowywanie procesora dźwięku;
  • systematyczne kontrole audiologiczne;
  • trening słuchowy;
  • rehabilitacja słuchu i mowy;
  • monitorowanie postępów;
  • wsparcie rodziny i współpraca ze specjalistami.

U dzieci ogromną rolę odgrywają rodzice, logopedzi, neurologopedzi, surdologopedzi, nauczyciele i terapeuci.

W pierwszym roku po implantacji zaleca się częste kontrole, zasadniczo co najmniej raz na trzy miesiące. W kolejnych latach konieczne jest dalsze, regularne monitorowanie efektów leczenia.


A CO TO OZNACZA DLA NAS – PROTETYKÓW, LOGOPEDÓW I TERAPEUTÓW?

Chciałabym, żebyśmy zwrócili uwagę na kilka rzeczy.

Po pierwsze – obserwujmy efekty, a nie tylko wyniki badań.

Dziecko może mieć dobrze dopasowane aparaty słuchowe, a mimo to nie rozwijać umiejętności słuchowych i językowych w oczekiwanym tempie. Dorosły może słyszeć dźwięki, ale nadal mieć ogromne trudności z rozumieniem mowy.

Po drugie – oceniajmy rzeczywiste korzyści z protezowania.

Weryfikacja dopasowania aparatów słuchowych, badania w wolnym polu, ocena rozumienia mowy w aparatach oraz dokumentowanie postępów mają ogromne znaczenie. Jeśli korzyści są niewystarczające, warto skierować pacjenta na dalszą diagnostykę.

Po trzecie – nie odkładajmy konsultacji implantologicznej.

Jeśli mamy wątpliwości dotyczące skuteczności protezowania, nie musimy samodzielnie rozstrzygać, czy pacjent kwalifikuje się do implantu. Naszą rolą jest rozpoznać sytuację, odpowiednio udokumentować wyniki i wskazać możliwość konsultacji w ośrodku implantującym. A tych ośrodków jest coraz więcej 🙂

Po czwarte – współpracujmy!

Proces diagnostyczny i terapeutyczny powinien łączyć działania lekarza, audiologa, protetyka słuchu, logopedy, surdologopedy, psychologa i rodziny pacjenta.

Każdy z nas widzi inny fragment funkcjonowania pacjenta. Dopiero połączenie tych obserwacji daje pełniejszy obraz jego potrzeb.


NA KONIEC – JEDNA WAŻNA MYŚL

Moim zdaniem najważniejszy wniosek z tych zaleceń jest następujący:

Obserwacja to podstawa.

Wśród moich pacjentów mam dzieci, które pomimo niedosłuchów znacznego stopnia – bardzo dobrze funkcjonują w aparatach słuchowych, osiągając w nich prawidłowe progi słyszenia i rozumienia mowy.

Natomiast dzieci, które nie osiągają oczekiwanych postępów mimo prawidłowo dobranego i dopasowanego aparatu słuchowego, powinny zostać ponownie ocenione pod kątem możliwości dalszego leczenia i zastosowania pomocy wszczepialnych. Oczywiście zawsze ostateczna decyzja o implancie spoczywa na rodzicu, ale całościowy proces kwalifikacji może tu dużo pomóc – pokazać możliwości, a być może ujawnić coś czego nie wiemy. Kwalifikacja nie równa się implant. Wykonujemy ją przede wszystkim, aby sprawdzić, czy implantacja jest technicznie i anatomicznie możliwa, jakie są jej szanse i ryzyka u danego pacjenta. A decyzja to dopiero dalszy krok 🙂

I pamiętajmy – dorosły pacjent, który słyszy dźwięki, ale nie rozumie mowy, również zasługuje na pogłębioną diagnostykę.

Teraz jest łatwiej – mamy procedury – dlatego tak bardzo wierzę w edukację, wymianę doświadczeń i nieustanny rozwój.

Bo w naszej pracy wiedza to nie tylko rozwój zawodowy. To przede wszystkim większe możliwości dla naszych pacjentów.


Źródło merytoryczne:

Niemczyk K., Rogowski M., Bieńkowska K.I. i wsp. (2025). Zalecenia Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów, Chirurgów Głowy i Szyi do wykonywania procedury wszczepiania implantów ślimakowych u dzieci i dorosłych. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 14(2), 1–7. DOI: 10.5604/01.3001.0055.1711.

Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej kwalifikacji do implantacji ślimakowej. Szczegółowy zakres diagnostyki i decyzję o leczeniu ustala zespół ośrodka implantującego.